ทำไมคนจีนต้องจุด ประทัด ในงานมงคล?

posted: 2 years ago
2,231 views
ทำไมคนจีนต้องจุด ประทัด ในงานมงคล?

comments

อีกหนึ่งสิ่งที่เรามักจะคุ้นเคยกันในช่วงเทศกาลตรุษจีนนี้ก็คือ ประทัด ที่ทำเอาหมาแมววิ่งหนีกันจ้าละหวั่น แล้วทำไมถึงต้องจุด? แล้วประทัดนี้มาจากไหน? แน่นอนว่าทุกสิ่งมีความหมาย ซึ่งความหมายของเครื่องเซ่นไหว้แต่ละอย่างก็ย่อมแตกต่างกันออกไป การจุดประทัดในเทศกาลตรุษจีนก็เช่นกัน เราลองไปดูกันดีกว่าว่า การจุดประทัดนี้มีที่มาอย่างไร เหตุไฉนถึงต้องจุดประทัดกันให้ดังสนั่นขนาดนี้

เรื่องที่คุณอาจสนใจ: เมนูอร่อยช่วยกำจัดของเหลือหลังไว้ตรุษจีน9 สิ่งควรทำในวันตรุษจีน12 ข้อห้ามในวันตรุษจีน

ประทัด
แขวนประทัดไว้ จุดแล้วรีบวิ่ง!

ประทัดคือ?

ประทัดที่เราคุ้นเคยกันเป็นอย่างดีนี้เรียกว่า “ประทัดจีน” เป็นก้อนดินปืนผสมสารอื่นๆ อัดแข็งและห่อด้วยกระดาษสีแดง มีปลายชนวนทำจากกระดาษไผ่ยื่นออกมาอยู่ด้านหนึ่ง 1 ลูกมีขนาดประมาณ 5 ซม. ร้อยติดกันเป็นแผงยาว มีจำนวนมากกว่า 100 ลูกขึ้นไป เมื่อจุดแล้วตัวประทัดจะระเบิดต่อเนื่องกันไป

เสริมให้อีกสักนิดว่า “กระเทียม” ที่ตอนเด็กๆ เราเคยเอามาปาเล่นให้เกิดเสียงดังกันนั้นก็เป็นหนึ่งในประเภทของประทัด โดยมีชื่ออย่างเป็นทางการว่า “ประทัดจิ๋ว” ทำจากดินปืนผสมก้อนกรวด ห่อด้วยกระดาษหรือพลาสติก มีขนาดไม่เกิน 2 ซม. และเนื่องจากประทัดจิ๋วนี้ไม่มีชนวน การระเบิดจึงเกิดขึ้นได้จากการกระทบกับวัตถุอื่นเท่านั้น เช่น การเขวี้ยงลงพื้น เป็นต้น โดยก้อนกรวดจะเสียดสีกับดินประสิวจนเกิดการระเบิดขึ้นในเวลาอันสั้น

ประทัด
กระเทียม หรือ ประทัดจิ๋ว

ประทัดมาจากไหน?

เป็นตำนานโบราณของจีนว่าด้วยสิ่งมีชีวิตประหลาดที่ลงมาจากภูเขาและก่อความวุ่นวายให้ชาวบ้าน สิ่งมีชีวิตตนนี้ชื่อว่า “ซานเซียว” รูปร่างคล้ายคนแต่มีขาเดียว สูงไม่ถึงเซียะ (ประมาณ 10 นิ้ว) แต่เคลื่อนไหวคล่องแคล่วว่องไว เล่ากันว่าเมื่อใกล้ช่วงเทศกาลปีใหม่ ซานเซียวจะชอบลงจากภูเขามาขโมยกินอาหารของชาวบ้าน ชาวบ้านพยายามจะจับตัวแต่ก็ไม่สามารถทำได้ เนื่องจากซานเซียวเคลื่อนไหวได้รวดเร็ว หรือถ้าจับต้องตัวของซานเซียวล่ะก็ ก็จะประสบกับความเจ็บไข้ได้ป่วย ชาวบ้านจึงไม่สามารถปราบซานเซียวลงได้เสียที

แต่แล้ววันหนึ่ง ขณะที่ชาวบ้านกำลังหุงอาหารโดยใช้ไม้ไผ่เป็นฟืน ซานเซียวก็ปรากฏตัวขึ้นเพื่อจะแย่งชิงอาหา แต่พอดีปล้องไม้ไผ่ที่กำลังถูกไฟเผาอยู่นั้นเกิดปะทุระเบิดเสียงดัง ซานเซียวจึงชะงักด้วยความตกใจกลัว ทำให้ชาวบ้านรู้ว่าพวกซานเซียวนั้นหวาดกลัวเสียงดัง หลังจากนั้นทุกปีในช่วงเทศกาลปีใหม่ ชาวบ้านจึงเตรียมปล้องไม้ไผ่ไว้เป็นจำนวนมาก เอาใส่กองไฟไว้เพื่อให้เกิดการปะทุเสียงดังตั้งแต่เช้าตรู่ เพื่อขับไล่พวกซานเซียวไม่ให้ย่างกรายเข้ามาอีก และกลายเป็นประเพณีสืบเนื่องกันมา

ประทัดมีลวดลายและขนาดที่แตกต่างกันออกไป
ประทัดมีลวดลายและขนาดที่แตกต่างกันออกไป

อีกตำนานหนึ่งที่คล้ายกันคือ ในอดีตกาล เมื่อถึงคืนวันสุดท้ายของปี จะมีตัว “เหนียน” ออกมาอาละวาดทำร้ายทรัพย์สินและผู้คนเป็นประจำ ชาวบ้านจึงขับไล่โดยใช้วิธีการเดียวกันกับการขับไล่ซานเซียวนั่นเอง ซึ่งเรื่องเล่าเกี่ยวกับตัวเหนียนนี้ ก็ได้ปรากฏอยู่ใน ที่มาของการเชิดสิงโต ด้วย

หลังจากนั้น เมื่อประเทศจีนประดิษฐ์คิดค้นดินปืนขึ้น ก็ได้มีการนำไปบรรจุใส่ปล้องไม้ไผ่เล็กๆ แล้วนำไปจุดไฟเพื่อให้เกิดเสียงดังจากการระเบิด โดยยังอยู่บนพื้นฐานความเชื่อเดิมคือ เพื่อขับไล่ตัวซานเซียว ตัวเหนียน ตลอดจนภูตผีปีศาจและสรรพโรคภัยโชคร้ายต่างๆ ไม่ให้เข้ามาใกล้ นำไปสู่ความเชื่อที่ว่าเสียงดังกึกก้องและสีแดงเพลิงของไฟสามารถขับไล่สิ่งชั่วร้ายต่างๆ ได้ จนกลายเป็นสัญลักษณ์ของความสุขและสิริมงคลเช่นทุกวันนี้ ชาวจีนจึงนิยมจุดประทัดกันอย่างแพร่หลายและเป็นจำนวนมากในช่วงเทศกาลตรุษจีน และงานมงคลอื่นๆ ด้วยประการฉะนี้แล

การบรรจุประทัดแบบม้วน
การบรรจุประทัดแบบม้วน

ที่มาของชื่อเรียก ประทัด

ประทัดเป็นสิ่งประดิษฐ์ของจีนก็จริง แต่คำว่า “ประทัด” นี้ไม่ได้มาจากภาษาจีน ซึ่งพระยาอนุมานราชธนได้อธิบายไว้ว่า คำนี้มาจากภาษามลายูว่า “Petas” ซึ่งมีความหมายว่า น้ำที่ปุดเดือดเป็นฟองขึ้นมา และแปลว่าประทัดด้วย แต่ในพจนานุกรมเล่มเก่าไม่มีคำว่า Petas มีแต่ “Petus” หรือ “Pettus” แปลว่า สายฟ้า คาดว่า Petas น่าจะเป็นคำที่เกิดใหม่ โดยวิวัฒน์มาจากคำเก่าที่แปลว่าสายฟ้า ส่วนข้อสันนิษฐานอีกข้อหนึ่งที่ว่า “ประทัด” น่าจะมาจากภาษาฝรั่งเศสว่า Petard ที่แปลว่า ปืนใหญ่ นั้น ไม่น่าเป็นไปได้ เพราะความหมายไม่ตรงเท่า Petas ในภาษามลายู และประทัดก็แพร่หลายในชาวเอเชียมากกว่ายุโรป

ส่วนในภาษาจีนนั้นเรียกประทัดว่า “炮竹” (แต้จิ๋ว : เผ่าเต็ก, จีนกลาง : เผ่าจู้) แปลอย่างตรงตัวได้ว่า ไผ่ระเบิด นั่นเอง

เศษซากของประทัดที่กระจัดกระจายเต็มพื้น
เศษซากของประทัดที่กระจัดกระจายเต็มพื้น

ประทัด กับ 1 ใน 4 ยอดสิ่งประดิษฐ์

รู้หรือไม่ว่า ประทัดเป็นหนึ่งในสิ่งที่แสดงออกซึ่งภูมิปัญญาของชาวจีนโบราณได้อย่างชัดเจน เพราะดินปืนที่อัดแน่นอยู่ในประทัดนั้น เป็น 1 ใน 4 ยอดสิ่งประดิษฐ์ที่ชาวจีนคิดค้นขึ้นเป็นเจ้าแรกของโลก ซึ่งก็ถูกนำมาใช้เป็นครั้งแรกกับประทัดนี่แหละ

ทีนี้คุณคงจะไร้ข้อกังขาเกี่ยวกับการจุดประทัดของชาวจีนและเหล่าคนไทยเชื้อสายจีนกันแล้วสินะ และสำหรับใครที่เกิดในปีชงแต่ยังไม่ได้แก้ ก็ให้รีบไปแก้เสียล่ะ เพราะนี่ก็เข้าสู่ปีใหม่ตามปฏิทินจีนแล้ว ความชงก็จะเริ่มมีผลในวันนี้แหละ ถ้าใครยังไม่รู้จะไปแก้ที่ไหนอย่างไรล่ะก็ ให้ไปตามลายแทงนี้ได้เลย รวมสถานที่ไหว้พระแก้ปีชง


avatar
by ด.ช.อไทย
มนุษย์

เรื่องที่คุณอาจสนใจ

loading icon