“สงกรานต์” ของไทย จริงๆ แล้วมาจากไหน

posted: 2 years ago
1,863 views
“สงกรานต์” ของไทย จริงๆ แล้วมาจากไหน

comments

เวียนมาบรรจบครบรอบอีกครั้งกับ “ประเพณีสงกรานต์” ซึ่งเป็นการเฉลิมฉลองวันขึ้นปีใหม่ของไทย มีคนไทยจำนวนไม่น้อยที่คิดว่า สงกรานต์เป็นประเพณีที่มีแต่เฉพาะในประเทศไทย แต่จริงๆ แล้ว มีหลายๆ ชาติในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่มีการเฉลิมฉลองวันขึ้นปีใหม่ในช่วงเวลานี้ ไม่ว่าจะเป็น พม่า ลาว กัมพูชา โดยประเพณีที่ปฏิบัติกันในแต่ละชาติก็มีความใกล้เคียงกันตามคติความเชื่อของพุทธศาสนา เช่น การทำความสะอาดบ้านเรือน เข้าวัดทำบุญ สรงน้ำพระ รดน้ำขอพรผู้ใหญ่ และเล่นสาดน้ำ เช่นเดียวกับในประเทศไทย

Songkran_003
หรือสงกรานต์จะไม่ได้มีแต่ที่ประเทศไทย?

อิทธิพลจากอินเดีย?

มีการสันนิษฐานกันว่า สงกรานต์เป็นประเพณีดั้งเดิมของชาวอุษาคเนย์ที่ได้รับอิทธิพลมาจากอินเดีย โดยมีการปรับเปลี่ยนพิธีการ รูปแบบ ให้เข้ากับความเชื่อในท้องถิ่น ในสมัยโบราณคนไทยจะถือว่าฤดูหนาวเป็นฤดูแรกของปี จึงกำหนดให้วันแรม 1 ค่ำ เดือนอ้าย ซึ่งจะอยู่ราวๆ เดือนพฤศจิกายนหรือธันวาคม เป็นวันขึ้นปีใหม่ ต่อมามีการเปลี่ยนแปลงไปตามคติความเชื่อแบบพราหมณ์ ซึ่งมีรากเหง้ามาจากการสังเกตธรรมชาติและฤดูการผลิตเป็นหลัก วันขึ้นปีใหม่จึงเปลี่ยนเป็น วันขึ้น 1 ค่ำ เดือน 5 หรือราวๆ เดือนเมษายน เพราะในอินเดียเวลานี้เป็นช่วงเปลี่ยนฤดูจากฤดูหนาวมาป็นฤดูใบไม้ผลิหมายถึงฤดูกาลเพาะปลูกได้วนมาถึงอีกครั้ง และบังเอิญว่าตรงกับช่วงเวลาที่คนไทยเราสมัยก่อนเสร็จสิ้นจากการเก็บเกี่ยว และเตรียมพร้อมที่จะลงผลผลิตใหม่ ประกอบกับเป็นช่วงที่อากาศร้อนมาก จึงมีการทำบุญและคิดค้นการละเล่นสนุกๆขึ้นมาเพื่อคลายร้อนจนสืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน

Holiเทศกาล holi ของอินเดีย

ในบางตำรา มีการโยงเทศกาลสงกรานต์เข้ากับเทศกาลโฮลี (Holi) ซึ่งเป็นการเฉลิมฉลองปีใหม่ของชาวฮินดู โดยคนอินเดียจะเฉลิมฉลองกับด้วยการสาดสีใส่กันและกัน โดยเชื่อว่าเป็นการปัดเป่าสิ่งชั่วร้าย เมื่อมีการเผยแผร่อิทธิพลมาถึงเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จึงมีการปรับเปลี่ยนจากการสาดสีเป็นการสาดน้ำใส่กันแทน

จารึกที่วัดโพธิ์

ตามจารึกที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามหรือวัดโพธิ์ มีการกล่าวถึงตำนานของนางสงกรานต์ ซึ่งเป็นอุบายของคนสมัยก่อนให้รู้ว่า วันมหาสงกรานต์ หรือวันที่ดวงอาทิตย์ย้ายเข้าสู่ราศีเมษซึ่งเป็นวันขึ้นปีใหม่ตามสุริยคติคือวันอะไร โดยสมมุติให้มีนางสงกรานต์ 7 คน ซึ่งเทียบเท่ากับ 7 วันใน 1 สัปดาห์ ปีไหนวันมหาสงกรานต์ตรงกับวันอะไร นางสงกรานต์ที่มีชื่อสมมุติในวันนั้นก็จะเป็นนางสงกรานต์ของปีนั้น โดยนำนางสงกรานต์แต่ละคนมาผูกโยงกับความเชื่อและคำทำนายต่างๆ เนื่องจากคนไทยในสมัยก่อนประกอบอาชีพเกษตรกรรม ต้องพึ่งพาธรรมชาติเป็นหลัก เลยต้องมีการเตรียมพร้อมสำหรับภาวะที่อาจจะเกิดขึ้นในปีนั้นๆ ทั้งเรื่องชีวิตความเป็นอยู่ การทำมาหากินและผลผลิต

มีมาตั้งแต่สุโขทัย?

บางความเชื่อ มีการสันนิษฐานว่า สงกรานต์ เป็นประเพณีที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัยพร้อมกับประเพณีตรุษไทย ซึ่ง ตรุษ แปลว่า ตัด หรือ สิ้นไป ตรุษไทยก็คือวันส่งท้ายปีเก่าของคนไทยนั่นเอง จนกระทั่งในปี พ.ศ.2431 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้โปรดเกล้าให้เปลี่ยนจากปฏิทินจันทรคติมาใช้ปฏิทินเกรกอเรียน ซึ่งเป็นปฏิทินสุริยคติแบบสากลแทน โดยมีการแบ่งให้ 1 ปี มี 12 เดือน โดยในแต่ละเดือนจะมี 28-31 วัน ทรงกำหนดให้วันขึ้น 1 ค่ำเดือน 5 ซึ่งตรงกับวันที่1 เมษายน เป็นวันขึ้นปีใหม่ ซึ่งสอดคล้องกับธรรมเนียมโบราณ จนกระทั่งปี 2483 จึงเปลี่ยนวันขึ้นปีใหม่มาเป็นวันที่ 1 มกราคม ตามแบบสากล

Jpeg
พิธีสรงน้ำพระเนื่องในวันสงกรานต์

สำหรับประเพณีสงกรานต์ แต่เดิมการกำหนดวันจะใช้การคำนวณทางดาราศาสตร์ วันสงกรานต์ในแต่ละปีจึงไม่ตรงกัน  ต่อมาได้มีการกำหนดให้วันที่ 13-15 เมษายนของทุกปีเป็นวันสงกรานต์ มีการทำบุญและกิจกรรมต่างๆตามประเพณีที่สืบต่อกันมาจนปัจจุบัน

ถึงแม้ว่าที่มาของวันสงกรานต์จะมาจากหลายข้อสันนิษฐาน แต่สิ่งที่สำคัญมากกว่าก็คือคุณค่าของประเพณีนี้ที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยโบราณจนมาถึงปัจจุบัน เบื้องหลังความสนุกสนาน ยังมีความงดงามของประเพณีที่เต็มไปด้วยบรรยากาศของความเอื้ออาทรและและความกตัญญู เป็นวันแห่งความรัก วันครอบครัว ของคนไทยอย่างแท้จริง

Songkran_001
สงกรานต์สุขใจ ไม่ว่าจะต้นกำเนิดจากไหน ก็ขอให้เล่นน้ำปลอดภัยกันทุกคน

ภาพประกอบบางส่วนโดย: Nation TV

 


avatar
by pajaree

เรื่องที่คุณอาจสนใจ

loading icon