สู่ความเป็นไทแก่ตนเอง: 1 เมษายน วันเลิกทาส

posted: 2 years ago
สู่ความเป็นไทแก่ตนเอง: 1 เมษายน วันเลิกทาส

comments

วันนี้ … 1 เมษายน หลายคนอาจจะกำลังแกล้งอำกันขำๆ ระหว่างหมู่เพื่อนฝูง (หรือวิ่งหลบตามหน้า Social Media) เนื่องด้วยเทศกาล ‘เมษาหน้าโง่ (April’s Fool Day)’ ซึ่งดูจะเป็นสิ่งยอดนิยมที่สามารถเล่นได้สนุกสนานและดูไม่มีพิษมีภัย (มั้ง?) หมดวันก็ลืมๆ มันไปเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระปิยมหาราชแห่งปวงชนชาวไทย
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระปิยมหาราชแห่งปวงชนชาวไทย

แต่ในทางหนึ่ง สำหรับปวงชนชาวไทยแล้ว วันที่ 1 เมษายน อาจจะถือได้ว่าเป็นหนึ่งในวันที่สำคัญอย่างยิ่ง ที่ได้สัมผัสกับ ‘ความเป็นไท’ อย่างเสมือหน้าถ้วนทั่วกัน อันเนื่องจากวัน ‘เลิกทาส’ โดยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในพระมหากรุณาธิคุณล้นเกล้าล้นกระหม่อมอย่างหาที่เปรียบมิได้

ความเป็นทาส

เลิกทาส_003

‘ทาส’ หรือผู้ขายตัวเองเพื่อไถ่ถอนใช้หนี้สินนั้น คือสิ่งที่อยู่กับสังคมแห่งดินแดนสุวรรณภูมิมาอย่างยาวนาน จวบจนรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๓) นั้นเอง ที่มีการประเมินกันว่า มีจำนวนทาส มากกว่าหนึ่งในสามของประชากรทั้งหมด (เหล่านี้ เป็นเพียงการสำรวจโดยคร่าวๆ ที่อาจจะคลาดเคลื่อนจากความเป็นจริง ตามศาสตร์สำมะโนประชากรที่ยังไม่พัฒนามากนัก) อีกทั้งยังมี ‘ทาสในเรือนเบี้ย’ อันเป็นเด็กที่เกิดจากพ่อแม่ที่เป็นทาส และอยู่ในสถานะทาสสืบไป อีกทั้งทาสต้องทำงานเพื่อไถ่ตนเองออกจากหนี้สิน เป็นวังวนอยู่ยาวนานไม่จบสิ้น (เพราะหนี้ที่ทาสต้องชดใช้นั้น มักจะมีมูลค่าที่สูง และยากที่จะสามารถชดใช้ได้หมดในชั่วชีวิตหนึ่ง)

พระมหากรุณาธิคุณแห่งพระปิยมหาราช

เลิกทาส_002

นับเนื่องมาถึงรัชสมัยของ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๕) ที่ทรงมีสายพระเนตรยาวไกล มองว่าการเข้ามาของเหล่าฝรั่งชาติตะวันตก และการพ่ายแพ้ของประเทศเพื่อนบ้าน ทำให้พระองค์ดำเนินกุศโลบาย พัฒนาสยามประเทศให้มีความทันสมัย ก้าวหน้า และหนึ่งในนั้นคือ การหาทางลดจำนวนและเลิกทาสให้หมดสิ้นไปจากแผ่นดิน

แต่การดำเนินการนั้น ไม่สามารถทำได้ในทันที แต่ต้องค่อยเป็นค่อยไป อย่างเป็นระบบ จึงทรงประกาศ ‘พระราชบัญญัติพิกัดกระเษียรลูกทาสลูกไทย’ เมื่อวันที่ 21 สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๑๗ โดยแก้พิกัดค่าตัวทาสใหม่ ตั้งแต่อายุ ๘ ขวบ จนหมดสิ้นเมื่ออายุ ๒๐ ปี และสามารถปลดตัวเองจากความเป็นทาสในอายุ ๒๑ ปีบริบูรณ์ รวมถึงห้ามมิให้มีการซื้อขายบุคคลที่มีอายุมากกว่า ๒๐ ปีให้กลับไปเป็นทาสอีก

เลิกทาส_001

และในที่สุด วันที่ 1 เมษายน พุทธศักราช ๒๔๔๘ ก็ทรงประกาศใช้ ‘พระราชบัญญัติเลิกทาส ร.ศ.๑๒๔’ และ ‘พระราชบัญญัติลักษณะเกณฑ์ทหาร รัตนโกสินทร์ศก ๑๒๔’ เพื่อยกเลิกการใช้ระบบทาสให้หมดไปจากแผ่นดินสยาม อันเป็นพระมหากรุณาธิคุณและพระอัจฉริยภาพแห่งพระปิยมหาราชอย่างหาที่เปรียบมิได้

สู่ความเป็น ‘ไท’

การเลิกทาสที่เกิดขึ้นนั้น ถือได้ว่าเป็นเรื่องสำคัญที่สุดในความเคลื่อนไหวทางด้านสิทธิ และความเสมอภาคของประชาชนชาวสยาม อันเนื่องจากสายพระเนตรของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ทรงพระปรีชาสามารถ และมีความเชื่อว่า ไม่มีผู้ใด ที่จะเหนือไปกว่าใคร ต่างเท่าเทียมซึ่งกันและกัน ต่างเป็น ‘ราษฎรแห่งสยามประเทศ’ ที่มีสิทธิ์ที่จะเลือกทางชีวิต และโอกาสที่จะประกอบอาชีพอันหลากหลาย ให้สมกับที่เกิดมาเป็นคนๆ หนึ่ง


avatar
by Sukrit Buranasun

เรื่องที่คุณอาจสนใจ

loading icon