พ.ร.บ. ความรับผิดทางอาญาของผู้แทนนิติบุคคล


พ.ร.บ. ความรับผิดทางอาญาของผู้แทนนิติบุคคล ที่เราควรรู้มีอะไรบ้าง? ถ้ารู้แล้วเราอาจได้ประโยชน์มากกว่าที่คิด

เมื่อไม่นานมานี้ ได้มีการแชร์ข้อมูลในโซเชียลออนไลน์เกี่ยวกับเรื่อง "พ.ร.บ.เดียว (กรรมการ) เสียวทั้งประเทศ" โดยบอกว่ากฎหมายฉบับนี้จะทำให้กรรมการหรือผู้แทนนิติบุคคลต้องรับผิดโดยทันทีหมดสิทธิ์แก้ตัว ซึ่งในความเป็นจริงของ พ.ร.บ. ความรับผิดทางอาญาของผู้แทนนิติบุคคล พ.ศ. 2560 ที่เพิ่งออกมาไม่นานนั้น แท้จริงแล้วไม่ได้เป็นแบบนั้นเลย

เนื่องจากนิติบุคคลเป็นเพียงบุคคลสมมติที่ไม่มีชีวิต ร่างกาย และสติปัญญาเหมือนกับบุคคลธรรมดา ดังนั้นนิติบุคคลจึงต้องมี “ผู้แทนนิติบุคคล” เพื่อแสดงออกถึงสิทธิ หน้าที่ และความประสงค์ของนิติบุคคล

เหตุผลนั้นก็เป็นเพราะว่าสำหรับกฎหมายอังกฤษนั้น แต่เดิมมาถือว่า นิติบุคคลไม่ต้องรับผิดทางอาญา หากมีการกระทำผิดทางอาญาโดยเจ้าหน้าที่หรือคนงานของนิติบุคคล ผู้ซึ่งกระทำไปตามคำสั่งของนิติบุคคล เฉพาะเจ้าหน้าที่หรือคนงานผู้กระทำความผิดเท่านั้นที่ต้องรับผิด นิติบุคคลหาต้องรับผิดด้วยไม่

ทั้งนี้ เนื่องจากเหตุผลที่ว่า คดีอาญาจำเลยจะต้องปรากฏตัวต่อหน้าศาล จะให้ผู้อื่นมาแทนมิได้ ต่อมาก็มีเหตุผลสนับสนุนความเห็นนี้อีกว่า นิติบุคคลไม่มีตัวตน ไม่มีเจตนา ฉะนั้นจึงจะมีเจตนาทำผิดอาญามิได้ หรือหากจะฟังว่ามีเจตนาได้โดยถือเอาเจตนาของผู้แทนของนิติบุคคลเป็นเจตนาของนิติบุคคล เจตนาเช่นว่านั้น ก็จะต้องอยู่ในขอบวัตถุที่ประสงค์ของนิติบุคคล

ต่อมาเมื่อบ้านเมืองเจริญขึ้น กิจการค้าและพาณิชย์ได้เติบโตขึ้น เริ่มดำเนินโดยนิติบุคคลมากขึ้น นักนิติศาสตร์ส่วนใหญ่จึงมีความเห็นว่า หากยังคงให้นิติบุคคลไม่ต้องรับผิดทางอาญาแล้ว อาจเป็นผลเสียหายต่อบ้านเมืองและประชาชนอย่างมาก จึงได้เปลี่ยนความเห็นเป็นว่า นิติบุคคลอาจต้องรับผิดทางอาญาในคดีประเภทที่กฎหมายบัญญัติว่า การละเว้นกระทำการเป็นความผิดทางอาญา

ยกตัวอย่างเช่น ความผิดตามพระราชบัญญัติกำหนดความผิดเกี่ยวกับห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน ห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัทจำกัด สมาคม และมูลนิธิ พ.ศ. 2499

ยกตัวอย่างเช่น พระราชบัญญัติสมุดเอกสารแลหนังสือพิมพ์ พ.ศ. 2470 ซึ่งใช้อยู่ในขณะนั้นให้เจ้าของต้องรับผิดในความผิดที่ได้กระทำลงด้วยการโฆษณาสมุด หรือเอกสาร หรือหนังสือพิมพ์ ฉะนั้นบริษัทจำกัดนิติบุคคลซึ่งเป็นเจ้าของหนังสือพิมพ์ จึงต้องรับผิดในความผิดฐานหมิ่นประมาทอันเนื่องจากข้อความที่ตีพิมพ์

ทั้งนี้จะเห็นได้จากคำพิพากษาฎีกาที่ 1669/2506 และ 584/2508 ซึ่งวินิจฉัยว่า บริษัทนิติบุคคลแม้ไม่สามารถกระทำการทุกอย่างได้เช่นบุคคลธรรมดาก็ตาม แต่ถ้าการกระทำนั้นเป็นไปตามความประสงค์ซึ่งได้จดทะเบียนไว้ และได้รับประโยชน์อันเกิดจากการกระทำนั้นแล้ว ก็ย่อมมีเจตนาในการรับผิดทางอาญาได้

กฎหมายเกี่ยวกับนิติบุคคล เป็นสิ่งที่ ผู้ประกอบการธุรกิจ ควรมีความรู้ติดตัวไว้ เพื่อที่จะได้ไม่ทำผิดพลาดจนนำเรื่องเดือดร้อนมาสู่กิจการได้นั่นเอง